W teorii pracy socjalnej problematyką badań empirycznych i teoretycznych dociekań jest wykształcenie się dwojakiego rodzaju motywacji: praktyczno-społecznego lub naukowo-poznawczego. Kiedy badacz oczekuje, iż przeprowadzone przez niego wyniki badań dostarczą opisu nowych obszarów rzeczywistośći, doprowadzą do weryfikacji lub falsyfikacji istniejących hipotez, wówczas mówimy o motywacjach naukowo-poznawczych. Inspiracją do podejmowania tego typu badań jest ciekawość, ambicja sprawdzenia nowych metod badawczych, tworząc tym samym w niewielkim stopni dorobek teorii pracy socjalnej. Celem motywacji praktyczno-społecznej może być opis i teoretyczna diagnoza problemów społecznych i jednostkowych, empiryczna ocena działań praktycznych, zaproponowanie procedur interwencji społecznej, prognozowanie zmian. Oba rodzaje motywacji są uzależnione od problematyki badawczej (rodzaju pytań na jakie badacz szuka odpowiedzi) oraz przedmiot badań. W pracy socjalnej można zatem wyróżnić trzy typy badań socjalnych: badania w pracy socjalnej, badania nad pracą socjalną, badania dla pracy socjalnej.